NEURODERMATITIS (Lichen Simplex Chronicus): Uzroci i Lečenje
Neurodermatitis (Lichen simplex chronicus) hronično je oboljenje kože kod kojeg intenzivan ili ponavljan svrab dovodi do neprestanog češanja i trljanja, što zatim dodatno pojačava svrab. Tako nastaje karakterističan začarani krug svrab–češanje–još jači svrab.
Vremenom koža na zahvaćenom mestu postaje zadebljala, grublja i sa izrazito naglašenim kožnim linijama — što se u dermatologiji naziva lihenifikacija. Neurodermatitis nije zarazan i ne može se preneti sa jedne osobe na drugu.
Kako nastaje neurodermatitis?
Kod nekih pacijenata svrab počinje na prethodno potpuno zdravoj koži, dok se kod drugih neurodermatitis razvija kao posledica drugog primarnog problema koji izaziva svrab. To mogu biti:
- Atopijski ili kontaktni dermatitis
- Izrazito suva koža (kseroza)
- Psorijaza ili gljivične infekcije
- Ubodi insekata i drugi uzroci hroničnog svraba
- Iritacija ili oštećenje perifernih nerava
Toplota, znojenje, trenje odeće i različiti iritansi mogu doprineti pogoršanju stanja. Psihička napetost i hronični stres takođe kod pojedinih osoba pojačavaju potrebu za češanjem, ali neurodermatitis ne treba svoditi isključivo na psihološki problem.
Klinička slika i simptomi
Najizraženiji simptom je svrab, koji može biti stalan ili se pojavljivati u naletima. Često je intenzivniji tokom mirovanja ili noću.
Usled dugotrajnog češanja koža postaje:
- Zadebljala i gruba (lihenifikovana)
- Suva i perutava
- Sa izrazito naglašenim kožnim linijama
- Crvena, ružičasta, smeđa ili sa promenjenom pigmentacijom
- Ponekad prekrivena ogrebotinama, krasticama ili ranicama
Kod dugotrajnog neurodermatitisa može doći do hiper- ili hipopigmentacije, a stalno češanje oštećuje kožnu barijeru i otvara put sekundarnim bakterijskim infekcijama.
Gde se najčešće javlja?
Promene se uglavnom razvijaju na mestima koja pacijent lako može da dohvati i češe. Česte lokalizacije su:
- Vrat i potiljak
- Koža glave (kapilicijum)
- Podlaktice i ručni zglobovi
- Potkolenice i skočni zglobovi
- Genitalna regija
Može postojati samo jedna izolovana promena, ali se kod nekih pacijenata javlja više žarišta istovremeno.
Dijagnostika i diferencijalna dijagnoza
Dijagnoza se najčešće postavlja dermatološkim pregledom i detaljnom anamnezom. Ključno je utvrditi šta je izazvalo prvobitni svrab, jer lichen simplex chronicus često predstavlja samo posledicu druge primarne kožne bolesti.
Dodatne dijagnostičke metode:
- Mikološki pregled (na gljivice)
- Epikutano (patch) testiranje na kontaktne alergene
- Brtis ili biopsija kože
Važno je diferencijalno-dijagnostički razlikovati neurodermatitis od atopijskog i kontaktnog dermatitisa, psorijaze, lichen planusa i gljivičnih infekcija.
Kako se leči i da li može da prođe?
Osnovni cilj terapije je prekinuti ciklus svraba i češanja i istovremeno pronaći i lečiti uzrok koji svrab održava.
- Lokalni kortikosteroidi: Osnova su terapije uz redovnu primenu emolijenasa za obnavljanje kožne barijere. Izbor jačine kortikosteroida mora biti prilagođen regiji (ista terapija se ne primenjuje na potkolenici i na osetljivoj genitalnoj regiji).
- Inhibitori kalcineurina: Kod osetljivih regija koriste se topikalni takrolimus ili pimekrolimus.
- Smanjenje nesvesnog češanja: Nokti moraju biti kratko podsečeni, izbegava se pregrevanje i trenje, a u težim slučajevima primenjuje se zaštita promene okluzivnim zavojem.
- Tretman infekcije: Ako je prisutna sekundarna bakterijska infekcija, leči se zasebno antibioticima.
Prognoza: Ako se ciklus svraba i češanja prekinu na vreme, koža postepeno može potpuno da se vrati u normalno stanje. Međutim, oboljenje ima sklonost ka ponavljanju ako se ne eliminiše osnovni uzrok ili ako se ponovo aktivira isti okidač.
